وقتی همه انتخاب ها و منطق آن از قبل محاسبه شده باشد- روزی فرا می رسد که قوانین اراده آزاد ما نیز کشف خواهد شد - از شوخی گذشته روزی همه اینها جدول بندی می شود و ما می توانیم امیال‌مان را از روی جدول و نمودار انتخاب کنیم.

مثلا روزی طبق محاسبات به اثبات می‌رسانند که من باید برای کسی شکلک دربیاورم و چاره ای جز این ندارم، آن گاه چه آزادی ای برای من باقی می ماند؟ 

مخصوصا وقتی مردی تحصیل کرده هستم و مدرک دانشگاهی دارم می توانم زندگی خویش را برای سی سال آینده از قبل برنامه ریزی کنم.

به این ترتیب برنامه زندگی چنان منظم و آماده است که کاری برای خودمان باقی نمی ماند. به هر حال، باید بپذیریم.

 در حقیقت، مرتب با خود تکرار می کنیم که باید طبق برنامه تعیین شده رفتار کنیم و شرایط را بپذیریم و بدانیم که طبیعت اهمیتی به خواست و آرزوی ما نمی دهد.

اگر واقعا طبق قوانین و فرمول ها رفتار کنیم و حتی فعل و انفعالات شیمیایی را نیز در نظر بگیریم آن گاه هیچ چاره ای جز دنبال کردن راه از پیش آماده شده نخواهیم داشت، دیگر هیچ چیز به نظر و عقیده ما بستگی ندارد.. 

بله آقایان محترم، به پایان رسیده ام.
از این که بیش از حد به مسائل فلسفی پرداختم مرا عفو کنید.
این نتیجه چهل سال زندگی در زیر زمین است.  

داستایوفسکی
از کتاب "یادداشت های زیرزمینی"